1 Cục hàng hải VIệt Nam Vinalines VINASHIN NXB

Căng thẳng trên biển Đông: Đau đẻ không thể chờ sáng trăng!

- Hàn Gia Bảo

Đối với Tạp chí “The Economist” (Nhà Kinh tế), chiến lược thâu tóm Biển Đông của Trung Quốc bắt đầu bằng những lời nói dối công khai, sau đó là những lập luận đánh lừa dư luận, để rồi đến lúc này thì Bắc Kinh cảm thấy không cần phải ngụy biện nữa, vì đã nắm chắc được Biển Đông trong tay.


Hôm nay 27/6, Hội nghị ASEAN-Trung Quốc về thực hiện “Tuyên bố về ứng xử của các bên trên biển Đông-DOC” diễn ra tại thành phố Trường Sa, tỉnh Hồ Nam, Trung Quốc.Mạng Đài Phát thanh Trung Quốc bằng tiếng Việt dẫn lời Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc Cảnh Sảng xác nhận thông tin nói rằng, Trung Quốc và các nước ASEAN tiếp tục thảo luận về các vấn đề liên quan “Tuyên bố về Ứng xử của các Bên ở Biển Đông-DOC”, tăng cường hợp tác trên biển và tham vấn tiếp về “Bộ Quy tắc về ứng xử của các bên trên biển Đông-COC”.Cũng theo ông Cảnh Sảng, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Trung Quốc Khổng Huyễn Hựu và quan chức cấp cao Bộ Ngoại giao các nước ASEAN sẽ tham dự hội nghị. 
 

 Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Jim Mattis đến Trung Quốc hôm 20/6 trong bối cảnh hai nước căng thẳng về vấn đề Biển Đông. Ảnh Internet
 
Thành “ao nhà” của Trung Quốc?
 
Ngoài ra trước đó, cũng tại tỉnh Hồ Nam, đã diễn ra hội nghị lần thứ 24 của Nhóm công tác chung về thực hiện “Tuyên bố về Ứng xử của các Bên ở Biển Đông-DOC”.Hiện nay, nhóm 10 nước thuộc Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á-ASEAN đang hy vọng đẩy nhanh việc đàm phán “Bộ Quy tắc về ứng xử của các bên trên biển Đông-COC”.“Tuyên bố về Ứng xử của các Bên ở Biển Đông-DOC” được ký kết vào năm 2002 với cam kết giữ nguyên hiện trạng tại khu vực tranh chấp Biển Đông. Thế nhưng trong mấy năm gần đây, Trung Quốc tiến hành bồi lấp xây nên bảy đảo nhân tạo tại Trường Sa; sau đó tiến hành các công trình hạ tầng kiên cố, đưa các trang thiết bị và vũ khí đến. Hoạt động này bị nhiều nước trên thế giới cáo buộc là Bắc Kinh đang gấp rút quân sự hóa Biển Đông. Mục tiêu bị tố cáo nhằm khống chế tuyến đường hàng hải quan trọng đi qua khu vực biển giàu tài nguyên dầu khí và hải sản này.
 
Tuần báo Anh The Economist số mới đây(23/06/2018) đã có bài phân tích mang tựa đề không một chút mơ hồ: “Một cái ao nhà của Trung Quốc – A Chinese Lake”, kèm theo nhận xét: “Trung Quốc đã quân sự hóa Biển Đông mà không bị hề hấn gì”. Đối với The Economist, chiến lược thâu tóm Biển Đông của Trung Quốc bắt đầu bằng những lời nói dối công khai, sau đó là những lập luận đánh lừa dư luận, để rồi đến lúc này thì Bắc Kinh cảm thấy không cần phải ngụy biện nữa, vì đã nắm chắc được Biển Đông trong tay. Tạp chí có uy tín này đã trở ngược về thời điểm cách nay hơn ba năm, khi Tập Cận Bình đứng với Barack Obama trong Vườn Hồng ở Nhà Trắng và tuyên bố:“Trung Quốc hoàn toàn không có ý định theo đuổi việc quân sự hóa” các hòn đảo nhân tạo.Thế nhưng, theo nhà nghiên cứu Steven Stashwick viết trên tạp chí The Diplomat (Nhật Bản), ngày càng có thêm bằng chứng là Bắc Kinh đã lắp đặt những thiết bị quân sự, thậm chí vũ khí, trên các đảo Trường Sa, kể cả tên lửa chống hạm và phòng không. Còn chuyên gia Bill Hayton thuộc trung tâm tham vấn Anh Quốc Chatham House đánh giá rằng, bước cuối cùng trong chiến lược Trung Quốc quân sự hóa Biển Đông là việc triển khai máy bay tấn công ở quần đảo Trường Sa, chỉ còn là vấn đề thời gian sớm hay muộn mà thôi.
 
Theo các nguồn tin quốc tế, quy mô mà Trung Quốc đã bồi đắp và cải tạo trong mấy năm qua trên Biển Đông hiện đã lên đến khoảng 1.300 ha riêng tại Trường Sa. Bắc Kinh đã tuyên bố là họ chỉ có công trình phục vụ lợi ích chung như xây dựng các ngọn hải đăng chẳng hạn. Nhưng theo The Economist, lời khẳng định này là hoàn toàn sai sự thật. Trước hết, các công trình cải tạo mà Trung Quốc tiến hành là một thảm họa sinh thái, phá hủy các rạn san hô làm cho nguồn cá bị suy giảm nghiêm trọng. Các hành vi mới đây của Bắc Kinh đã được các nước trên thế giới coi đó là quá trình vẽ lại bản đồ chiến lược của khu vực. Đô đốc Philip Davidson, người đứng đầu Bộ Tư lệnh Ấn Thái Dương của Mỹ, nói rằng: “Trung Quốc hiện có khả năng kiểm soát Biển Đôngtrong mọi tình huống, trừ trường hợp chiến tranh với Hoa Kỳ”. Cho đến nay, chiến thuật bành trướng của Trung Quốc là lấn lướt từ từ, tránh khiêu khích lộ liễu để khỏi gây nên phản ứng mạnh. Thủ đoạn được áp dụng là không dùng Hải Quân, mà chủ yếu viện đến lực lượng Hải Cảnh và “dân quân biển” để đe dọa các láng giềng. Chuyên gia Andrew Erickson thuộc Trường Hải Chiến Mỹ cho rằng chính chiến thuật đó đã giúp Trung Quốc thành công mà ít bị phản ứng nhất. Vấn đề là kể từ nay, có lẽ Bắc Kinh đã nghĩ rằng họ không cần đến cái vỏ bán quân sự đó nữa. 
 
Philippines và Việt Nam làm gì?
 
Theo The Economist, cản bước Trung Quốc hiện nay chỉ có ba nước Philippines, Việt Nam và Hoa Kỳ. Philippines là nước đã kiện Trung Quốc ra trước một tòa án của Liên Hiệp Quốc tại La Haye và đã thắng kiện. Thế nhưng, khi lên làm tổng thống, ông Rodrigo Duterte đã nói rõ rằng ông gác phán quyết qua một bên để tranh thủ đầu tư Trung Quốc. Duterte thậm chí còn xem xét việc đồng khai thác dầu khí với Trung Quốc trong vùng biển tranh chấp. Các mỏ khí hiện có của Philippines có thể cạn kiệt vào giữa những năm 2020. So với Philippines, Việt Nam có lực lượng vũ trang mạnh hơn nhiều, và có thể dùng dân quân của mình chống lại dân quân Trung Quốc. Khi Bắc Kinh kéo giàn khoan vào vùng biển Việt Nam, Việt Nam cuối cùng đã tìm cách buộc được giàn khoan rút đi. Trước công chúng, Việt Nam là nước có lập trường cứng rắn hơn chống lại sự quyết đoán của Trung Quốc.
 
Tuy nhiên, những lập trường công khai kể trên, theo The Economist, che khuất các cuộc thảo luận trong hậu trường, kể cả vấn đề đồng phát triển. Trung Quốc là một nước lớn, các láng giềng có ít lựa chọn nào khác hơn là buộc phải thuận theo Trung Quốc. Thế nhưng thuận theo Trung Quốc cũng hàm chứa những rủi ro chính trị. Các cuộc biểu tình đẫm máu đã nổ ra ở Việt Nam khi xẩy ra cuộc đọ sức với Bắc Kinh vào năm 2014, với sự phẫn nộ của người dân không chỉ nhắm vào Trung Quốc mà còn nhắm vào cả những chính sách không được lòng dân. Tháng Sáu này cũng đã diễn ra nhiều cuộc biểu tình chống Trung Quốc ở Việt Nam.
 
Tại Philippines, ngày 12/06/2018, đúng vào lễ Độc Lập của nước này, ông Duterte đã bị bất ngờ trước những cuộc biểu tình phản đối việc Trung Quốc tịch thu cá của các tàu Philippines đánh bắt gần bãi Scarborough. Vào năm 2012, Trung Quốc đã nuốt lời hứa rút khỏi rạn san hô này, nằm trên thềm lục địa Philippines. Ông Duterte tuyên bố là ông đã được Trung Quốc thỏa thuận về việc để cho ngư dân Philippines trở lại đánh bắt ở đấy. Phía Trung Quốc đã nhượng bộ, cho rằng việc tịch thu là một sai lầm. Tuy nhiên, theo ông Jay Batongbacal thuộc Đại Học Philippines, nếu ông Duterte không thể cho thấy nhiều lợi ích hơn từ chính sách ủng hộ Trung Quốc của ông, cái giá mà ông sẽ phải trả về chính trị sẽ tăng lên.
 
Mỹ phản ứng mạnh hơn trước
 
Về phần Mỹ, chính quyền của tổng thống Donald Trump dường như có một chiến lược gây sức ép trên Trung Quốc trên một số mặt trận, bao gồm thương mại và hỗ trợ mạnh mẽ hơn cho Đài Loan. Washington đã hủy bỏ lời mời Trung Quốc tham gia cuộc tập trận hải quân thường kỳ ngoài khơi Hawaii, trong khi lại mời Việt Nam thay vào đó. Mỹ cũng gia tăng các chiến dịch “tự do hàng hải” ở Biển Đông (cho tàu đến gần các đảo mới của Trung Quốc) và thuyết phục Pháp và Anh cùng tham gia. Có lẽ là làn ranh đỏ mà ông Obama đặt ra  - Trung Quốc không được xây dựng của trên bãi Scarborough - vẫn còn được duy trì. Bộ trưởng Quốc Phòng Mỹ James Mattis đã dọa rằng Trung Quốc sẽ bị những “hậu quả lớn hơn” nếu không thay đổi hành động. Tuy nhiên, trong tình hình hiện nay, rất có thể là ông Tập Cận Bình đã cảm thấy rằng ông đã hoàn thành được sứ mệnh đề ra. Ông Tập đã nắm được yết hầu của một trong những tuyến đường thủy bận rộn nhất thế giới, và chiếm lĩnh được một vị trí tốt để đòi chủ quyền trên các nguồn cá và dầu khí. Ông đã đạt được lợi thế chiến lược trong bất kỳ cuộc xung đột nào liên quan tới Đài Loan. Và nhờ chiếm hữu thực tế, ông ta đã củng cố những tuyên bố chủ quyền lịch sử rỗng tuếch trước đây của Trung Quốc đối với Biển Đông.
 
Hải quân Trung Quốc đãtiến hành nhiềuđợt tập trận ở Biển Đông, với giả định đối phó với các cuộc không kích. Hoạt động được tiến hành trong bối cảnh Trung Quốc và Hoa Kỳ lời qua tiếng lại về ai là người phải chịu trách nhiệm trong việc căng thẳng gia tăng tại vùng biển tranh chấp có tuyến hàng hải quan trọng này. Reuters vào ngày 15/6 đã trích nguồn từ truyền thông Trung Quốc về một đợt tập trận như vừa nêu. Hôm 14/6, Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo trong chuyến thăm đến Bắc Kinh cũng bày tỏ quan ngại về nỗ lực của Trung Quốc nhằm quân sự hóa vùng Biển Đông. Quan ngại của ngoại trưởng Hoa Kỳ Pompeo được nêu lên sau một loạt các hoạt động của Mỹ trong khu vực, bao gồm các báo cáo hồi tuần trước rằng các máy bay ném bom B-52 của Không quân Mỹ đã bay gần các hòn đảo tranh chấp và điều này gây ra phản ứng mạnh từ phía Trung Quốc.
 
Tờ Hoàn Cầu Thời Báo hôm 14/6/2018 đưa tin cho biết cuộc diễn tập tuần tra “Biển Đông 2018” dài 7 ngày do lực lượng hải cảnh Trung Quốc tiến hành đã diễn ra ở tỉnh Quảng Đông. Các cuộc tập trận này nhằm mục đích cải thiện thời gian phản ứng và kỹ năng hoạt động cho các chỉ huy và thủy thủ tại những vùng biển phức tạp và xa lạ. Báo Quân Đội Trung Quốc cũng chính thức cho biết hải quân nước này đã thực hiện một cuộc tấn công tên lửa mô phỏng trong một khu vực không xác định ở Biển Đông bằng cách sử dụng ba mục tiêu bay không người lái ở độ cao khác nhau. Các cuộc tập trận được coi là một phần trong những nỗ lực nhằm tạo cơ sở để chuẩn bị cho một cuộc chiến thực tế chống lại các mục tiêu trên không sau khi lãnh đạo Trung Quốc cho biết một số buổi huấn luyện trước đó đã thất bại vì không hiệu quả.
 

Hoa Kỳ và Trung Quốc thường xuyên tranh cãi về việc ai đang quân sự hóa Biển Đông. Bắc Kinh đã đổ lỗi cho các hành động như chương trình “tự do hàng hải” do hải quân Mỹ thực hiện. Washington cho biết các hoạt động như vậy là cần thiết để chống lại những nỗ lực của Trung Quốc trong việc hạn chế những chuyển động đường thủy chiến lược. Một tàu khu trục của Hải quân Hoa Kỳ đã đi qua các vùng biển được Trung Quốc tuyên bố chủ quyền vào tháng 5 chỉ vài ngày sau khi Hoa Kỳ không mời Trung Quốc tham dự một cuộc tập trận lớn trên biển do Mỹ tổ chức. Các nhà phê bình nói rằng các hoạt động này ít có tác động đến các hành vi của Trung Quốc. Các quan chức Lầu Năm Góc từ lâu đã phàn nàn rằng, Trung Quốc chưa hoàn toàn trung thực trong việc thừa nhận đã quân sự hóa cao độ và sử dụng các hòn đảo ở Biển Đông nhằm thu thập tin tình báo./. 

GỬI Ý KIẾN