1 Cục hàng hải VIệt Nam Vinalines VINASHIN NXB

"Khúc hát sông quê" và lãng tử "nhà quê" Nguyễn Trọng Tạo

- Ngô Đức Hành

Một lần có nhà báo hỏi, với một người đa tài như Nguyễn Trọng Tạo, nên gọi anh là nhà thơ, nhạc sỹ hay họa sỹ? Nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo hóm hỉnh trả lời, cứ gọi tôi là anh nhà quê. Tôi là nhà quê đích thực.


Nhà thơ, nhạc sỹ Nguyễn Trọng Tạo đã kể lại câu chuyện như vậy trong buổi “Gặp gỡ báo chí” trước đêm nhạc “Khúc hát sông quê” sẽ được tổ chức vào tối 8/9 sắp tới tại Nhà hát Lớn, Hà Nội.
 
Cùng với nhạc sỹ Nguyễn Trọng Tạo có mặt tại cuộc gặp gỡ báo chí có nữ nhà báo Hồng Đăng – Chủ nhiệm chương trình; MC, ca sỹ Nguyễn Ngọc Châm -nhà tổ chức của “Vàng son một thuở”;  nhạc sỹ Minh Đạo – Giám đốc âm nhạc của chương trình; các nhà văn, nhà thơ như Vương Cường, Nguyễn Việt Chiến, Bình Nguyên Trang, Thiên Sơn, Thùy Dương..., nhiếp ảnh gia Nguyễn Đình Toán. 
 
Nhạc sỹ Minh Đạo trải lòng, ông rất mê âm nhạc dân gian đương đại. Ông nhận ra trong ngôn ngữ âm nhạc của Nguyễn Trọng Tạo đầy tính bác học, nhiều bài hát của nhạc sỹ gây sửng sốt đối với Minh Đạo như bài hát “Trống hội Cổng làng”, “Đôi mắt đò ngang”...Nhiều bài hát đã định hình trong đời sống âm nhạc của đất nước hàng chục năm qua nên áp lực là không hề nhỏ. Tuy nhiên, ông nhận lời với sự hứng khởi và tất cả đam mê.
 
Nhạc sỹ Nguyễn Trọng Tạo tại cuộc gặp gỡ báo chí
 
Chương trình có sự tham gia của Trọng Tấn, Anh Thơ, Phương Thảo và các nhóm nhạc như 5 Dòng Kẻ, Cỏ Lạ...tạo ra sự kết hợp thú vị giữa dân gian và đương đại”, ông cho biết. 
 
Ca sĩ Ngọc Châm, giám đốc sản xuất của chương trình Vàng son một thuở chia sẻ: “Trong đêm nhạc có phần khắc họa chân dung nghệ sỹ. Nhạc sỹ Nguyễn Trọng Tạo là ngôi sao duy nhất của đêm diễn. Ông được khắc họ chân dung vừa gần gũi, đời thường, giản dị nhưng dữ dội, mê hoặc trong đêm nhạc”.
 
Giới nghệ thuật trong và ngoài nước biết đến Nguyễn Trọng Tạo như một người đa tài, đa tình. Ông nổi tiếng trong thi ca thì đương nhiên rồi. Năm 2006, nhà thơ đã được Nhà nước vinh danh khi trao tặng “Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật”. Ngoài ra, ông còn là một nhạc sỹ lớn, họa sỹ vẽ bìa có thương hiệu. 
 
Nguyễn Trọng Tạo được “thiên hạ” biết đến từ rất sớm với bài hát “Làng quan họ quê tôi” (phổ thơ Nguyễn Phan Hách), bài này đã từng được Hãng JVC Nhật Bản chọn làm đĩa karaoke 100 bài hát Việt Nam và Dàn nhạc giao hưởng Leipzig trình tấu trong “Tuần văn hóa Việt Nam” tại Đức. Ông lại còn thêm bài “Khúc hát sông quê”  (phổ thơ Lê Huy Mậu) nhiều người cũng thích. Thơ Nguyễn Trọng Tạo cũng khiến người ta nhớ. Nhớ khúc “Đồng dao cho người lớn”: “Có cánh rừng chết vẫn xanh trong tôi/ Có con người sống mà như qua đời”… Và nhớ: “Em mười chín tuổi nghìn năm trước/ Sao đến bây giờ mới hai mươi/ Môi mềm ngực nõn vòng tay xiết/ Anh là đá tảng cũng tan thôi…” (Thiên thần). 
 
Cho đến nay, nhạc sỹ Nguyễn Trọng Tạo đã sáng tác gần 100 ca khúc. Bên cạnh các ca khúc đã “nằm lòng” người yêu nhạc như đã nói, còn những ca khúc được đặc biệt mến mộ như “Tình ca bên một dòng sông”, “Non nước Cao Bằng”, “Mẹ tôi”, “Đồng Lộc thông ru”, “Tình ca hạt giống vàng”, “Tình thu”, “Con dế buồn”, “Mưa”, “Nghe biển ru đêm”, “Tình ca hoa cúc biển”....
 
Có một điều lạ, Nguyễn Trọng Tạo ít phổ nhạc thơ mình. Ca sĩ Ngọc Châm của “Vàng son một thuở” cho biết có 2 bài hát nổi tiếng được 02 nhạc sỹ chắp cánh từ 2 bài thơ của ông là ca khúc “Một dại khờ một tôi” – nhạc sỹ Phú Quang và “Cỏ và mưa” – nhạc sỹ Giáng Son đồng thời là 2 người bạn thân thiết ngoài đời của ông sẽ xuất hiện trong chương trình “Khúc hát sông quê” với tư cách khách mời.
 
Nhạc sỹ Nguyễn Trọng Tạo tâm sự, trong một đêm bất ngờ nhạc sỹ Nguyễn Tài Tuệ, tác giả ca khúc bất hủ “Xa khơi” tìm đến nhà riêng ông. Nhạc sỹ Nguyễn Tài Tuệ bảo: “Tôi thích bài “Đôi mắt đò ngang” hơn cả “Làng quan họ quê tôi”, tiếc là ca khúc đi vào đời sống âm nhạc hơi muộn”. Theo nhạc sỹ Nguyễn Trọng Tạo, gần đây “Đôi mắt đò ngang” đã được các ca sỹ chọn để phô diễn kỹ thuật thanh nhạc trong các cuộc thi. Thế đấy, để “ngộ” ra âm nhạc của Nguyễn Trọng Tạo cũng phải có quá trình, có nền tảng âm nhạc mới có thể nhận biết.
 
Là tác giả của nhiều ca khúc đậm chất dân ca như "Làng quan họ quê tôi", "Đôi mắt đò ngang", "Khúc hát sông quê"..., Nguyễn Trọng Tạo được khán giả ví von là "người bước ra từ ca dao", "nhạc sĩ của đồng quê, làng cảnh Việt Nam". 
 
Ông tâm sự không phải ngẫu nhiên mà viết ra được những tác phẩm thấm đượm hồn Việt. Sinh ra ở Diễn Châu, Nghệ An, "chất quê" ngấm vào máu ông từ thuở thiếu thời. Ở mảnh đất ấy, từ trẻ đến già đều yêu dân ca. Họ hát trong lúc cày cấy, vui đùa, quay tơ dệt vải. Những điệu hò, câu hát dân ca Nghệ Tĩnh nuôi dưỡng tâm hồn ông. Sau này, Nguyễn Trọng Tạo được đi nhiều vùng, từ nông thôn đến thành thị. Mỗi miền đất mang đến cho ông một trải nghiệm khác nhau nhưng nhạc sĩ chỉ thực sự rung động trước các làng quê Việt.
 
Ông thích dân ca các vùng miền, những làn điệu độc đáo của Tây Bắc, Tây Nguyên, Nam Bộ, Huế, Bắc Ninh... Ông sử dụng những chất liệu này để cấu trúc nên các giai điệu, tiết tấu mới. Vì thế, ca khúc của Nguyễn Trọng Tạo phảng phất âm hưởng từ Bắc - Trung - Nam, không khu biệt vùng nào. Khúc hát sông quê là nhạc phẩm thể hiện rõ phong cách sáng tác của ông. Nhiều kiều bào từng chia sẻ sự xúc động bởi bài hát chứa đựng nỗi niềm của họ. Một vài khán giả sẵn sàng mời ông về nhà ở cả tháng, đưa đi khắp nơi thăm thú.
 
Tôi không rõ, khi “cân” Nguyễn Trọng Tạo giữa thơ và nhạc, sẽ nghiêng lệch bên nào. Chắc điều này phụ thuộc vào sự yêu thích của từng người. Nhưng rõ ràng, thơ và nhạc của Nguyễn Trọng Tạo đều có những dấu ấn riêng. Nó giúp ông đi riêng hay đi chung đều có cái thú vị.  
 
Nhưng với cá nhân ông, nhạc giúp ông có những chuyến đi xa, theo nghĩa đen. Để gặp gỡ và trò chuyện với nhiều người. Có những chuyến đi ra ngoài biên cương Tổ quốc. Ở đó, ông được đón tiếp như một vị khách quý. “Có khi mình mang tiền đi để tiêu mà không phải tiêu đồng nào, lại còn được thêm mang về”, nhà thơ - nhạc sĩ Nguyễn Trọng Tạo kể. Người Việt ở nước ngoài có những người quý mến ông như ruột thịt. Bảo ông cứ ở lại chơi, mọi thứ sẽ được lo liệu, kể cả việc gia hạn visa!
 
Thơ và nhạc đã làm cho Nguyễn Trọng Tạo trở thành "công dân toàn cầu", như nhận xét của nhà thơ Vương Cường.
 
Trong câu chuyện "trả dư tửu hậu" tôi hay nói với nhạc sỹ Nguyễn Trọng Tạo, dòng sông Bùng ở quê anh có khúc uốn lượn như nốt nhạc, phải chăng vì thế âm nhạc ký thác vào cuộc đời nhà thơ? Ông không trả lời nhưng đúng là âm nhạc, cũng giúp ông khỏe hơn, mẫn tiệp hơn. Đã có người hỏi: "Nhạc Nguyễn Trọng Tạo, giá bao nhiêu?". Không trả lời được, có điều, đã có lần, ông được trả “nhuận bút” tới 10 ngàn USD chỉ để viết một bài, mà bài đó, chính ông thừa nhận, không hay cho lắm. Nhạc Nguyễn Trọng Tạo, cứ thế, không tính được bằng tiền.
 
Đêm nhạc duy nhất – tạm thời thế, “Khúc hát sông quê” sẽ có nhiều cung bậc bất ngờ chờ đợi. “”Ca khúc Vòng mây bất hạnh” nếu ca sỹ máu lửa có thể “vỡ sân khấu””, ông nói tiếp, "một lần khi ở phòng thu ca sỹ Ngọc Anh có nói với tôi, em muốn hét lên khi biễu diễn ca khúc này
 
Đêm “Khúc hát sông quê” tưởng quen nhưng lạ, ẩn giấu nhiều bất ngờ như chính tác giả của nó, nhà thơ, nhạc sỹ, họa sỹ - lãng tử “nhà quê” chính hiệu, Nguyễn Trọng Tạo.
 
Cũng xin nói thêm đôi điều về đạo diễn Đinh Anh Dũng - đạo diễn chương trình "Khúc hát sông quê", ông là đạo diễn và là nhà quay phim nổi tiếng của mảng phim truyện và tài liệu nhựa thập niên 80. Tuy nhiên, ông được đánh giá chính là người mở đường của trào lưu làm phim ca nhạc ở Việt Nam với những tác phẩm nổi tiếng như "Vắn Cao - giấc mơ một đời người", "Trịnh Công Sơn - xin trả nợ người", "Đoàn Chuẩn - Từ Linh - Gửi gió cho mây ngàn bay", "Văn Cao - Buổi sáng có trong sự thật", "Nhớ Huế"...Trong các tác phẩm của Đinh Anh Dũng luôn có sự kết hợp giữa nét lãng mạn, thăng hoa của phim truyện và tính hiện thực; bồng bềnh giữa hư và ảo, giữa có và không, giữa giới hạn và vô hạn.
 
Sự gặp gỡ giữa Đinh Anh Dũng và Nguyễn Trọng Tạo vì vậy, hay và đẹp như cùng hẹn trước.
 
Khán giả Hà Nội và những ai yêu mến nhạc sỹ Nguyễn Trọng Tạo chắc sẽ được phiêu và bùng nổ trong đêm nhạc "Khúc hát sông quê" của anh./.
 
 

GỬI Ý KIẾN
  • Lăng Hồng Quang ( langhongquang@gmail.com )

    Chỉ biết nói là hay, trân trọng cả người viết và nhân vật trong bài viết - Nguyễn Trọng Tạo. Chúc mừng hai anh em nhà họ Ngô!