1 Cục hàng hải VIệt Nam Vinalines VINASHIN NXB

Tình hình an ninh khu vực Biển Đông trong hai thập niên đầu thế kỷ XXI - Kỳ 2

- TS.Nguyễn Thanh Minh

Do thiếu phương tiện định vị và bị mất ngư trường, năm 2016, nhiều táu cá của ngư dân Việt Nam đã dạt sang vùng biển chồng lấn với các nước Indonesia, Malaysia, Thái Lan Philippines v.v…, để khai thác thủy hải sản và bị lực lượng chức năng của họ bắt giữ.


Cảnh sát biển Việt Nam

 

Nạn buôn lậu và gian lận thương mại trên biển

 

Cùng với nạn cướp biển hoành hành, nạn buôn lậu và gian lận thương mại trên biển ở khu vực Đông Nam Á cũng tăng mạnh cả về số vụ, số đối tượng cũng như tang vật bị bắt giữ. Tuy chưa có nhiều bằng chứng, những nhiều chuyên gia nghiên cứu về Biển Đông cho rằng, chính lực lượng buôn lậu trên biển đang dung túng và là kênh tiêu thụ hàng hóa chủ yếu do bọn hải tặc bán lại. Tại vùng biển của Việt Nam, hoạt động buôn lậu và gian lận thương mại cũng đang diễn ra hết sức sôi động, trong đó xăng, dầu, than, quặng titan, gỗ và ma túy là những mặt hàng bị phát hiện nhiều nhất. Từ năm 2012 đến tháng 9 năm 2015, riêng lực lượng Cảnh sát biển và Bộ đội Biên phòng đã phát hiện, bắt giữ tại vùng đặc quyền kinh tế Tây Nam; ven biển tỉnh Quảng Ninh, Hải Phòng, Nghệ An, Bà Rịa - Vũng Tàu, Sóc Trăng 69 vụ với 259 đối tượng buôn lậu xăng, dầu trong đó có 7/45 đối tượng là người nước ngoài, tịch thu 21.773.682 lít xăng, dầu các loại, thu nộp ngân sách nhà nước 280 tỷ đồng. Năm 2016, lực lượng Bộ đội Biên phòng tuyến biển phát hiện và bắt giữ 213 vụ/563 đối tượng, thu hơn 10 triệu lít xăng, dầu trong đó điển hình là vụ vận chuyển hơn 5 triệu lít dầu lậu của một tàu nước ngoài vào Việt Nam tại Phú Yên, bán phát mại toàn bộ số hàng thu nộp ngân sách 61 tỷ đồng; bắt 68 vụ/124 đối tượng, thu giữ 88.762 tấn than, 6.770 m3 cát, 65.589 bao thuốc lá ngoại, hơn 2 tấn pháo nổ và nhiều mặt hàng có giá trị khác, thu về 145,8 tỷ đồng. Quý I năm 2017, lực lượng này tiếp tục thu giữ 1.514.000 lít xăng, 2.574.190 lít dầu, 15.829 tấn than, hơn 100.000 bao thuốc lá, hơn 3 tấn pháo nổ, 4 kg heroin, 10,5 kg cỏ Mỹ, thuốc phiện v.v…, tổng trị giá tang vật tạm giữ khoảng 151,2 tỷ đồng.
 
Về thủ đoạn đối với mặt hàng xăng dầu, các nhóm đầu nậu trong nước cấu kết chặt chẽ với các đối tượng người nước ngoài sử dụng tàu, thuyền không treo cờ quốc tịch hoặc tàu cá hoán cải, được gia cố thêm téc chứa bí mật để trung chuyển dầu lậu mua từ tàu nước ngoài tại các vùng biển giáp ranh. Một phần xăng, dàu lậu được bán trực tiếp cho ngư dân tại ngư trường. Tinh vi hơn, các đầu nậu trong nước còn lập ra nhiều công ty có tư cách pháp nhân về kinh doanh xăng dầu ở các địa phương, lợi dụng việc mua bán, vận chuyển giữa các công ty để hợp pháp hóa số dầu lậu mua từ các tàu nước ngoài về tiêu thụ trong nội địa. Mỗi khi tàu chở xăng, dầu về đến vùng biển Việt Nam, lập tức bọn chúng thông báo cho các tàu nhỏ hơn ra địa điểm quy ước trước để sang mạn, chia nhỏ đưa vào đất liền. Tàu ra nhận hàng mang theo hợp đồng, chứng từ mua bán khống giữa giữa các công trong cùng hệ thống, sau khi nhận dầu, các đối tượng hoàn thiện hợp đồng, chứng từ phù hợp với lượng hàng vừa nhận để chuyển về kho hoặc mang đi tiêu thụ.
 
Ngoài ra còn có nhiều doanh nghiệp núp dưới chiêu bài nhập khẩu xăng, dầu chính ngạch nhưng khai báo số lượng chỉ bằng 1/3 -1/5 số lượng nhập thực tế để gian lận thuế. Điển hình như gian lận số lượng lớn của của Công ty Dương Đông Hòa Phú tại xã Hòa Phú, Tuy Phòng, Bình Thuận. Ngày 29/01/2016, Tổng cục Hải quan đã kiểm tra, bắt quả tang tàu BTC CHRISTINA quốc tịch Singapore đang bơm xăng lên kho cho công ty này. Theo tờ khai hải quan số 100726667900, công ty này khai báo số lượng xăng RON 92 nhập về là 1.877,5 tấn, tuy nhiên số lượng nhập thực tế là 9.373,6 tấn gấp 5 lần số lượng khai báo, gian lận 10.593.076 lít. Hơn nữa, trong bối cảnh hiện nay các giao dịch lậu thường không sử dụng tiền mặt, việc chuyển khoản thông qua ngân hàng quốc tế trên bờ nên quy trình buôn lậu xăng, dầu quốc tế được khép kín, rất khó phát hiện.
 
Bên cạnh đó, tình hình buôn lậu than và khoáng sản trên khu vực Biển Đông thời gian qua có nhiều diễn biến phức tạp, độ nóng chỉ đứng vị trí thứ hai sau buôn lậu xăng, dầu. Thủ đoạn hoạt động của các đối tượng cũng liều lĩnh và tinh vi hơn. Các đối tượng thu mua than trôi nổi từ nhiều nguồn, dùng hồ sơ, hóa đơn, chứng từ đã qua sử dụng sửa lại ngày, tháng để quay vòng nhằm hợp thức hóa nguồn gốc. Hơn nữa, do mặt hàng than có nhiều chủng loại, khiến lực lượng chức năng rất khó xác định đâu là chất lượng thật và giá thật của lô hàng. Do việc xác minh mất rất nhiều thời gian, các đối tượng dễ dàng dùng hóa đơn giả để qua mặt cơ quan chức năng. Không những thế, phương tiện vận chuyển than cũng được các đối tượng đầu tư kỹ lưỡng, thường là phương tiện công suất lớn, neo đậu ngoài khơi xa, thuê các thủy thủ có nhiều kinh nghiệm sông nước, thông thạo luồng lạch điều khiển, lợi dụng đêm tối, thời tiết xấu dùng tàu nhỏ trung chuyển than từ trong đất liền ra, việc này gây khó khăn cho các lực lượng chuyên trách trong quá trình triển khai lực lượng để vây bắt. Ngoài ra, để đánh lạc hướng lực lượng chức năng, các đối tượng buôn lậu sơn đổi tên tàu, hoặc cho phương tiện chạy vòng tránh các chốt, trạm biên phòng, giả dạng vận chuyển nội địa nhưng khi ra đến đường phân định Vịnh Bắc Bộ thì bất ngờ tăng tốc đổi hướng chạy sang Trung Quốc.
 
Về buôn lậu ma túy, Cơ quan  Phòng, chống ma túy và tội phạm của Liên hợp quốc cho biết hiện Đông Nam Á đang là khu vực sản xuất ma túy tổng hợp lớn nhất thế giới với nguồn nguyên liệu tiền chất ma túy được cung cấp từ Ấn Độ, Trung Quốc. Trong khi đó, những đường dây mua bán ma túy hình thành từ Trung Đông, Tây Phi đang chọn Đông Nam Á làm nơi tiêu thụ hoặc trung chuyển ma túy vào nước thứ ba, chúng cấu kết với tội phạm ma túy khu vực Mỹ Latinh tổ chức vận chuyển cocain sang Đông Nam Á bằng đường biển. Theo lực lượng chức năng, các vụ vận chuyển ma túy bằng đường biển thường có số lượng rất lớn. Hơn nữa, vận chuyển bằng đường biển khiến cho công tác đấu tranh phòng chống loại tội phạm này gặp khó khăn hơn rất nhiều so với đường bộ và đường hàng không, bởi địa bàn rộng, dễ che giấu, dễ phi tang, trong khi đó lực lượng chặn bắt của các quốc gia rất mỏng.
 
Nếu như tội phạm nội địa thường sử dụng tàu cá, tàu khách, tàu vận tải cỡ nhỏ để vận chuyển ma túy lúc sóng to gió lớn, thì các băng nhóm tội phạm ma túy quốc tế lại vận chuyển trên tàu siêu trường, siêu trọng, cất giấu trong các container. Nếu có nguồn tin mà khám xét không phát hiện được chất ma túy thì lực lượng chức năng sẽ phải đối mặt với những vụ kiện quốc tế. Ngoài các phương tiện kể trên, bọn tội phạm còn sử dụng cả tàu ngầm mi ni để vận chuyển chất ma túy. Điển hình về các vụ vận chuyển ma túy bằng đường biển bị phát hiện tại Việt Nam là: vụ chặn bắt của lực lượng công an tại trạm thu phí Quốc lộ 6 Lương Sơn, Hòa Bình ngày 18/3/2017 thu giữ 130 bánh heroin đang trên đường vận chuyển ra cảng; hay vụ bắt giữ một container giấu 2,8 tấn lá Khát sấy khô ngày 21/3/2017 tại cảng Tân Vũ, Hải Phòng, đây là loại lá có chất kích thích giống ma túy tổng hợp Amphetamine, nhưng có tác dụng nhanh hơn và nguy hiểm hơn gấp nhiều lần so với ma túy đá. Trước đó, ngày 20/5/2015, Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy đã phối hợp với Cảnh sát Hồng Kông của Trung Quốc bắt hai đối tượng người En Xanvado và một người Colombia thu giữ tại cảng Cát Lái, Thành phố Hồ Chí Minh 31,6 kg cocain và chặn bắt 16, 9 kg cocain đang trên đường vận chuyển từ cảng Hải Phòng đi từ Hồng Kông đều được cất giấu rất tin vi trong các container hay vụ bắt giữ 490 bánh heroin giấu trong bình ga công nghiệp chở trên tàu hàng nghìn tấn hồi tháng 7 năm 2015.
 
Nạn xâm phạm vùng biển để đánh bắt trộm thủy hải sản
 
Theo Hiệp định Hợp tác nghề cá ở vịnh Bắc Bộ được ký năm 2000 giữa Chính phủ Việt Nam với Chính phủ Trung Quốc thì hai bên thiết lập một vùng đánh cá chung rộng 33.500 km2, có phạm vi từ vĩ tuyến 20 xuống đến đường đóng cửa vịnh, cách đường phân định 30,5 hải lý về phía mỗi bên. Việt Nam có khoảng 2.500 tàu thuyền và phía Trung Quốc có khoảng 1.000 tàu thuyền được cấp phép. Tuy nhiên, do địa bàn rộng, lực lượng tuần tra thường xuyên của Việt Nam nhiều năm liền chỉ có 6 - 8 tàu, vì vậy số lượng tàu thuyền không được cấp phép trà trộn với các tàu thuyền có phép để đánh bắt trộm thủy hải sản và buôn lậu là rất lớn. Mỗi năm, tại khu vực này lực lượng chức năng của Việt Nam đã phát hiện, xử lý và xua đuổi 1.200 tàu Trung Quốc vi phạm. Trên vùng biển khu vực quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa, tàu cá Trung Quốc tràn xuống chiếm ngư trường, xua đuổi tàu cá các nước. Thậm chí họ còn đi thành đoàn hàng trăm chiếc xâm nhập sâu vào lãnh hải các nước, ví dụ cách đảo Natuna của Indonesia 5 km để đánh bắt trộm, sẵn sàng đâm chìm tàu cá các nước. Tàu hải cảnh của Trung Quốc va, húc, giải thoát cho tàu cá của họ nếu bị lực lượng chức năng các nước xua đuổi, bắt giữ. Thời gian gần đây, tại vùng biển các tỉnh từ Quảng ngãi đến Bình Thuận lực lượng chức năng của ta đã phát hiện, xua đuổi rất nhiều tàu lạ xâm phạm đánh bắt trộm, trong đó đã xảy ra hàng trăm vụ tàu lạ tấn công tàu cá Việt Nam, họ không chỉ đâm chìm mà còn nhảy lên tàu cá Việt Nam đánh chết ngư dân, cướp đi nhiều tài sản v.v…, khiến cho an ninh vùng biển này trở nên hết sức phức tạp. Điển hình như vụ ngày 16/5/2014, tàu cá của ngư dân Quảng Ngãi bị tàu Trung Quốc số hiệu 306 tấn công, đánh trọng thương Thuyền trưởng Nguyễn Tấn Hải và một ngư dân, cướp đi 8 tấn thủy sản, thiết bị liên lạc và hơn 2.000 lít dầu diezen; hay vụ tàu cá của ngư dân Quảng Nam QNa-95861 TS bị tàu lạ tấn công ngày 26/11/2015, bắn chết ông Trương Công Bảy. Ngày 03/5/2016, tàu Quảng Nam QNa-95959TS của ông Phạm Phú Thành cũng bị một tàu lạ truy đuổi gần 2 hải lý và đâm chìm tại vùng biển Hoàng Sa, may mắn 34 ngư dân đã được tàu của ông Phạm Phú Trung đến cứu giúp. Ngoài việc đâm chìm tàu cá Việt Nam, một số tàu lạ còn cản trở tàu cá của ta đến cứu ngư dân khiến dư luận hết sức bất bình.
 
Do thiếu phương tiện định vị và bị mất ngư trường, năm 2016, nhiều táu cá của ngư dân Việt Nam đã dạt sang vùng biển chồng lấn với các nước Indonesia, Malaysia, Thái Lan Philippines v.v…, để khai thác thủy hải sản và bị lực lượng chức năng của họ bắt giữ. Trong đó, Indonesia đã bắt giữ hơn 400 ngư dân Việt Nam, bắt và phá hủy nhiều tàu cá của ngư dân Việt Nam, Malaysia bắt 10 tàu và 87 ngư dân, Thái Lan bắt 17 tàu, giữ 113 ngư dân, bắn bị thương hai người và làm một người mất tích.
 
Bên cạnh đó, an toàn giao thông hàng hải ở Biển Đông cũng là một vấn nạn do lưu lượng tàu thuyền qua lại hàng ngày quá lớn. Trong năm 2016 và quý I năm 2017 đã xảy ra hàng chục vụ tàu hàng lớn đâm chìm tàu cá hoặc tàu thương mại loại vừa và nhỏ rồi bỏ chạy, phớt lờ trách nhiệm tìm kiếm cứu nạn. Nhiều tàu của Việt Nam là nạn nhân với những hậu quả hết sức nặng nề. Trong số các vụ việc này phải kể đến vụ tàu cá số hiệu QB-3969TS của ngư dân Nguyễn Văn Hòa thường trú tại huyện Quảng Trạch, Quảng Bình bị một tàu hàng nước ngoài đâm chìm ngày 20 tháng 3 tại vùng biển cách đảo Hòn La về phía Đông 92 hải lý; hay vụ tai nạn hàng hải xảy ra giữa tàu Hải Thành 26 và tàu Petrolimex 14 ngày 28 tháng 3 tài vùng biển Vũng Tàu khiến tàu Hải Thành gãy gập và khiến cho 9 thủy thủ tử nạn.

Các tin liên quan
GỬI Ý KIẾN