1 Cục hàng hải VIệt Nam Vinalines VINASHIN NXB

Tình hình an ninh khu vực Biển Đông trong hai thập niên đầu thế kỷ XXI - Kỳ 1

- TS.Nguyễn Thanh Minh

Cũng giống như an ninh trên đất liền, an ninh biển bao gồm cả an ninh truyền thống và an ninh phi truyền thống. Theo khuôn khổ đó, bài viết tập trung phân tích, luận giải một số nội dung chủ yếu của an ninh phi truyền thống đang đe dọa an ninh khu vực Biển Đông trong hai thập niên đầu thế kỷ XXI.


Cảnh sát biển Việt Nam
 
An ninh biển là một bộ phận cấu thành trong an ninh của quốc gia ven biển, quốc gia đảo và quốc gia quần đảo trên thế giới. Ở phạm vi rộng hơn, an ninh biển còn là bộ phận cấu thành an ninh khu vực và thế giới, có mối liên hệ chặt chẽ với nhiều vấn đề an ninh lục địa. Hiện nay, có 70% dân số thế giới sống ven biển đảo, quần đảo, đặc biệt hầu hết các trung tâm kinh tế, chính trị và văn hóa lớn của các quốc gia và quốc tế đều nằm sát biển. Chính vì vậy, an ninh biển ngày càng có ảnh hưởng lớn đến an ninh đất liền của các quốc gia ven biển đảo, quần đảo.
 
An ninh biển được hiểu là trạng thái ổn định, an toàn, không có các mối đe dọa xuất phát từ biển và các vùng đất đối với các hoạt động bình thường của các quốc gia, các tổ chức, cá nhân trên biển hoặc đối với của hoạt động các quốc gia, các tổ chức, cá nhân trên đất liền. Như vậy, cũng giống như an ninh trên đất liền, an ninh biển bao gồm cả an ninh truyền thống và an ninh phi truyền thống. Theo khuôn khổ đó, bài viết tập trung phân tích, luận giải một số nội dung chủ yếu của an ninh phi truyền thống đang đe dọa an ninh khu vực Biển Đông trong hai thập niên đầu thế kỷ XXI, trong đó có nạn cướp biển, buôn lậu, giành giật ngư trường, tình hình chấp hành pháp luật của các phương tiện lưu thông trên biển.
 
Tình hình an ninh biển ở khu vực Biển Đông
 
Nạn cướp biển tiếp tục có dấu hiệu diễn biến phức tạp
 
Trong hai thập niên đầu thế kỷ XXI, tình hình an ninh khu vực Biển Đông nổi lên vấn nạn cướp biển và cướp có vũ trang chống lại tàu thuyền khi lưu thông qua khu vực biển quan trọng này. Đây được coi là một trong những thách thức lớn nhất cho các vận tải biển trong thực hiện lĩnh vực kinh tế biển trên thế giới, đặc biệt là khu vực Biển Đông[1].
 
Địa bàn hoạt động của cướp biển ở Biển Đông chủ yếu tập trung ở hai điểm đó là eo biển Malacca và eo biển Sulu –Celebes. Nằm giữa bán đảo Mã Lai và đảo Sumatra của Indonesia nối Biển Đông và Ấn Độ Dương, eo biển Malacca có chiều dài 805 km, chỗ hẹp nhất chỉ rộng 1,2 km và là tuyến vận tải biển chủ yếu từ châu Âu, châu Phi, Trung Đông, Nam Á đi Đông Nam Á và Đông Á. Mỗi năm có khoảng 50. 000 lượt tàu thuyền qua lại chiếm ¼ tổng số lưu lượng tàu thuyền hoạt động trên toàn thế giới. Với vị trí địa lý thuận lợi và hoạt động kinh tế biển nhộn nhịp, nhất là lĩnh vực vận tải biển, eo Malacca được xem là địa bàn hoạt động lý tưởng của bọn cướp biển Đông Nam Á.
 
Eo biển Sulu-Celebes nằm giữa ba nước Philippines, Malaysia và Indonesia. Hiện nay, khu vực này được Cục Hàng hải quốc tế (IMB) đánh giá là nơi chứa đựng nhiều rủi ro nhất của hoạt động hàng hải thế giới bởi đây là đại bàn hoạt động của nhóm cướp biển và cướp có vũ trang chống lại tàu thuyền manh động nhất Đông Nam Á dưới quyền kiểm soát của lực lượng chiến binh Hồi giáo Abu Sayyaf có đại bản doanh đóng tại miền Nam Philippines gọi tắt là nhóm Abu Sayyaf. Là khu vực có địa hình phức tạp với hàng ngàn hòn đảo lớn, nhỏ và vô số làng mạc, hang động, luồng lạch, ngách khuất, v.v… eo biển Malacca có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho các nhóm cướp biển dễ dàng phục kích, tấn công mục tiêu, lẩn trốn lực lượng chức năng, và vận chuyển hàng hóa cướp được vào đất liền để tiêu thụ. Ngoài hai điểm nóng nói trên, thì vùng phía Nam Biển Đông nối liền giữa Singapore với hai quần đảo Anamba và Natuna thuộc Indonesia cũng là địa bàn hoạt động tương đối mạnh của cướp biển Đông Nam Á.
 
Nếu như trước đây, cướp biển Đông Nam Á chỉ tấn công các tàu hàng di chuyển chậm, mạn thấp hoặc các tàu kéo sà lan chở than từ Indonesia đến miền Nam Philippines, thì hiện nay, các băng nhóm cướp biển và cướp có vũ trang trên biển trở nên manh động hơn, mở rộng đối tượng tấn công nhằm hướng vào tàu hàng cỡ lớn[2], tàu chở dầu và tàu cá, v.v… Tuy nhiên, mục tiêu mà hải tặc Đông Nam Á ưa thích nhất vẫn là tàu chở hàng kim loại và tàu chở nhiên liệu lỏng, bởi mỗi vụ cướp tàu chở dầu có thể đem lại cho bọn chúng số tiền hàng trăm ngàn thậm chí hàng triệu USD.
 
Về thủ đoạn hoạt động, phương tiện và vũ khí của bọn cướp biển và cướp có vũ trang chống lại tàu thuyền, theo kết luận của Tổ chức Chống cướp biển châu Á[3] có trụ sở đặt tại Singapore, bọn cướp biển khu vực Đông Nam Á là những nhóm hải tặc rất nguy hiểm, được tổ chức chặt chẽ. Chúng hoạt động táo tợn và liều lĩnh, dựa trên các nguồn thông tin nội bộ có độ chính xác cao, đồng thời chủ động moi tin từ rất nhiều nguồn như: mua chuộc các thủy thủ biến chất, người nhà công nhân tại các hải cảng, thậm chí mua tin từ một số quan chức chính phủ và quân đội tham nhũng, v.v… Nhờ có nguồn tin nên bọn hải tặc nắm rất chắc mục tiêu đang chở hàng gì để tấn công, thời gian và hải trình của tàu, cũng như các biện pháp an ninh trên tàu, v.v… Vì thế, chúng có thể bám theo mục tiêu trong cả một hải trình dài ngay từ khi con tàu vừa rời cảng, hoặc chúng có thể đón lõng chính xác các tàu hàng mục tiêu.
 
Cướp biển và cướp có vũ trang có nhiều loại vũ khí, trang bị để chống lại tàu thuyền. Phương tiện của cướp biển khu vực biển Đông Nam Á cũng rất đa dạng, gồm có tàu võ gỗ giả danh ngư dân, tàu cao tốc hiện đại để bám đuổi khiến tàu hàng không thể chạy thoát; thiết bị định vị GPS; dao, súng tiểu liên và súng máy. Bọn cướp biển và cướp có vũ trang chống lại tàu thuyền thường sử dụng xuồng cao tốc, tàu có công suốt lớn mà chúng cướp được để dùng làm phương tiện di chuyển.
 
Khi thời cơ đến, bọn hải tặc lập tức tăng tốc tiếp cận mục tiêu, đột nhập lên tàu, đánh đập, uy hiếp, khống chế thủy thủ; phá hủy phương tiện thông tin, cắt đứt mọi liên lạc, buộc thủy thủ phải điều khiển tàu chạy chậm theo những hải trình lòng vòng do chúng đưa ra nhằm kéo dài thời gian chờ tàu của chúng đến chuyển hàng. Đồng thời, chúng cũng chủ động liên hệ với chính quyền và các hãng vận tải đòi tiền chuộc con tin, trong đó có vụ lên đến hàng chục triệu USD. Ngoài ra, trong thời gian mật phục, đón lõng mà tàu hàng không xuất hiện thì chúng có thể tấn công tàu cá hoặc bất kỳ tàu nào chúng gặp trên biển.
 
Tại khu vực eo biển Malacca- Singapore, lợi dụng mật độ tàu thuyền qua lại dày đặc, bọn hải tặc dễ dàng trà trộn trong đám đông để cướp hàng. Chúng sử dụng tàu nhỏ công suất lớn áp mạn vào tàu mục tiêu để công khai chuyển hàng giữa ban ngày như một hoạt động giao hàng bình thường mà không hề sợ lực lượng chức năng hoặc các tàu chạy gần đó phát hiện, vì trên màn hình ra-đa tín hiệu chỉ là một dấu chấm nhỏ, còn các thủy thủ của tàu bị cướp thì không thể bấm còi báo động kể cả khi tàu tuần tra của hải quân đi qua, bởi vì các thủy thủ trên tàu đã bị hải tặc dồn xuống hầm kín hoặc bị gí súng vào đầu. Sau khi cướp hàng thành công bọn hải tặc nhốt toàn bộ thủy thủ đoàn rồi rút êm. Khi lực lượng chức năng phát hiện thì đã quá muộn, chính vì vậy có rất nhiều tàu dầu của các nước đã bị bọn hải tặc vùng biển này tấn công giữa ban ngày. Điển hình ở khu vực này phải kể đến 3 vụ cướp xảy ra trong năm 2015, đó là: vụ cướp tàu Ocean Energy ngày 02/5; tàu Oriental Glory ngày 15/5 và tàu Orkim Harmony ngày 11/6, khiến 6.000 tấn xăng RON 95 (hơn 7 triệu lít), 2.023 tấn khí đốt và 2.500 tấn dầu với tổng giá trị hơn 10 triệu USD đã bị cướp.
 
Tại khu vực eo biển Sulu –Celebes, nhóm hải tặc Abu Sayyaf thường tổ chức mai phục dọc tuyến đường từ Biển Đông ra Tây Thái Bình Dương và tuyến đường biển nối ba nước Philippines, Malaysia và Indonesia. Khi mục tiêu xuất hiện nhóm này sẽ bám theo, đợi đến tối hoặc khi thủy thủ đoàn mất cảnh giác mới hành động. Nhóm này có thể giam tàu từ 7-10 ngày để tìm khách tiêu thụ hàng mà không hề sợ lực lượng chức năng phát hiện. Nhóm hải tặc Abu Sayyaf đặc biệt nguy hiểm ở chỗ, ngoài cướp hàng chúng còn bắt cóc thủy thủ đòi tiền chuộc, chúng sẵn sàng thủ tiêu con tin nếu các yêu cầu của chúng không được đáp ứng. Trong hai năm gần đây, nhóm hải tặc Abu Sayyaf đã bắt nhiều thủy thủ người Malaysia, Indonesia, Philippines v.v… Ngày 19/02/2017, nhóm này đã tấn công tàu Giang Hải của Việt Nam tại vùng biển nói trên, bắn chết thủy thủ Vũ Đức Hạnh, bắt đi 6 người khác sau khi đập phá nhiều phương tiện và thả trôi tàu. Trước đó ngày 13/11/2016, tàu Royal của Công ty Cổ phần hàng hải Hoàng Gia của Việt Nam cũng bị nhóm hải tặc Abu Sayyaf tấn công, đã bắt đi 6 thủy thủ sau khi bắn bị thương một người.
 
(Còn nữa)
 
Tài liệu tham khảo chính:
 
1. Xem thêm Nguyễn Thanh Minh (2016), Đấu tranh chống cướp biển, cướp có vũ trang ở châu Á – Thái Bình Dương hiện nay và những vấn đề đặt ra, Tạp chí Quan hệ quốc tế quốc phòng, số 33.
 
2. Cướp biển đổ về Đông Nam Á, Tuổi trẻ, ngày 23/9/2016.
 
3. Cướp biển đổi chiến thuật, tàu biển ứng phó thế nào, Báo Giao thông, ngày 05/3/2017.
 
4. Cướp biển lộng hành ở Đông Nam Á, Thời báo Kinh tế Sài Gòn, ngày 18/11/2016.
 
5. Đông Nam Á đối mặt với nạn cướp biển, Người lao động, ngày 30/3/2017.
 
6. Khoảng 400 ngư dân Việt Nam đang bị Indonesia giam giữ, Thanh niên, ngày 22/8/2016.
 
7. Nguyên nhân gia tăng tình trạng ngư dân bị bắt ở nước ngoài, VTV.vn, ngày 05/4/2016.
 
8. Tàu cá bị đâm chìm ở Hoàng Sa, 34 ngư dân dầm mình dưới biển, Vnexpress.net, ngày 04/5/2016.
 
9. Tàu cá của ngư dân Quảng Bình bị tàu lạ đâm chìm, Giáo dục Việt Nam, ngày 25/3/2017.
 
10. Buôn lậu xăng dầu “nóng” trên biển, Hải quan, ngày 17/11/2016.
 
11. Phức tạp tình trạng buôn lậu trên biển dịp cuối năm, QĐND, ngày 26/11/2016.
 
[1] Theo báo cáo của Cục Hàng hải quốc tế-IMB, năm 2014, trên toàn cầu xảy ra 245 vụ cướp biển, thì khu vực Đông Nam Á xảy ra 141 vụ chiếm 57,6%. Năm 2015, trong khi nạn cướp biển ở vùng Sừng châu Phi –cướp biển Somali giảm mạnh thì số vụ cướp biển tại khu vực Đông Nam Á lại tăng lên con số 178 vụ. Năm 2016, khu vực Đông Nam Á tiếp tục giữ kỷ lục về số vụ cướp biển khi chiếm 1/3 tổng số vụ cướp biển trên toàn thế giới.
 
[2]  Vụ cướp tàu hàng 11.400 tấn Dongbang Giant 2, quốc tịch Hàn Quốc ngày 21/10/2016 là ví dụ điển hình.
 

[3] Trung tâm Chia sẻ Thông tin thuộc Hiệp định Hợp tác khu vực về chống cướp biển và cướp có vũ trang-ReCAAP. 

GỬI Ý KIẾN